Pikëpyetje ligjore për heqjen e shtetësisë suedeze

Parlamenti suedez ka miratuar një ndryshim kushtetues që mund të hapë rrugën për heqjen e shtetësisë suedeze për persona me shtetësi të dyfishtë që kryejnë krime të rënda. Vendimi u miratua më 20 maj dhe u bë i mundur falë mbështetjes së Partisë Socialdemokrate, e cila ndryshoi qëndrim në këtë çështje. Megjithatë, ndryshimi kushtetues nuk ka hyrë ende në fuqi, pasi duhet të miratohet edhe një herë nga parlamenti pas zgjedhjeve të ardhshme.

Kur qeveria paraqiti propozimin, ministri Johan Forssell tha se nuk është e zakonshme që një ndryshim kushtetues të propozohet ndërkohë që ende po zhvillohet një hetim për mënyrën se si do të zbatohet në praktikë. Sipas tij, megjithatë, ekziston një interes i rëndësishëm për të mbrojtur dhe forcuar vlerën e shtetësisë suedeze.

Komisioni hetimor për heqjen e shtetësisë kishte marrë detyrën të paraqiste dy alternativa. E para parashikonte heqjen e shtetësisë vetëm për krime shumë specifike si tradhtia ndaj shtetit dhe spiunazhi. Alternativa e dytë mbështetej në konceptin më të gjerë të “krimeve që dëmtojnë rëndë interesat jetike të Suedisë”.

Qeveria zgjodhi alternativën e dytë dhe e përfshiu atë në propozimin për ndryshimin e kushtetutës. Kjo formulë përfshin jo vetëm tradhtinë dhe spiunazhin, por edhe krime të tjera si krimet e rënda ekonomike, mashtrimet me përfitimet sociale dhe vepra të tjera penale që mund të konsiderohen kërcënim për interesat e shtetit.

Megjithatë, hetuesja Anita Linder ka shprehur dyshime serioze nëse një përkufizim kaq i gjerë është në përputhje me konventat ndërkombëtare që Suedia ka nënshkruar për shtetësinë.

“Ne shkruajmë në raport se kemi dyshime nëse një gamë kaq e gjerë krimesh mund të konsiderohet kërcënim ndaj interesave jetike të Suedisë”, tha ajo.

Edhe disa institucione të rëndësishme suedeze, si Kancelari i Drejtësisë, Këshilli Kombëtar për Parandalimin e Krimit dhe Administrata e Gjykatave, kanë shprehur shqetësime për formulimin “interesat jetike të Suedisë”. Ata vënë në pikëpyetje nëse ky formulim është në përputhje me Konventën e OKB-së për Personat pa Shtetësi dhe Konventën Evropiane për Shtetësinë.

Kancelari i Drejtësisë dhe Administrata e Gjykatave kanë kërkuar gjithashtu një përkufizim më të qartë të termit “rrjet kriminal”, para se ligji të miratohet përfundimisht.

Sipas Anita Linder, komisioni hetimor është përpjekur të kufizojë qartë llojet e krimeve që mund të çojnë në heqjen e shtetësisë. Propozimi i tyre parashikon që të bëhet fjalë vetëm për krime që kanë të paktën katër vjet burg në shkallën minimale të dënimit.

Ajo shpjegoi se kjo kufizon rastet vetëm te krimet shumë të rënda, si vrasja, grabitja, spiunazhi, plagosja e rëndë dhe krimet e rënda ekonomike.

Linder theksoi se heqja e shtetësisë është një masë jashtëzakonisht e rëndë dhe duhet të përdoret vetëm në raste shumë serioze.

Kur u pyet se si mund të konsiderohen plagosja ose grabitja si kërcënim për interesat jetike të Suedisë, ajo tha se kjo mund të ndodhë nëse këto krime kryhen në mënyrë të organizuar dhe sistematike, për shembull kundër politikanëve ose emigrantëve. Sipas saj, nuk bëhet fjalë për raste të izoluara, por për veprimtari të organizuar kriminale.

Kritika të forta ka shprehur edhe organizata për të drejtat e njeriut Civil Rights Defenders. Juristja e lartë Jenny Nguyen tha se konventat ndërkombëtare që rregullojnë çështjen e shtetësisë përmendin “interesat jetike të shtetit”, por i lidhin ato kryesisht me krime si tradhtia dhe spiunazhi.

Sipas saj, krime të zakonshme si mashtrimet me përfitimet sociale nuk hyjnë në këtë kategori.

Nguyen kritikoi faktin që vetë komisioni hetimor ka shprehur rezerva për ligjshmërinë e propozimit.

“Ne e konsiderojmë të papranueshme që të paraqiten propozime ligjore për të cilat vetë autorët dyshojnë nëse janë në përputhje me konventat ndërkombëtare”, tha ajo.

Sipas Civil Rights Defenders, nuk mund t’u lihet më pas autoriteteve dhe gjykatave detyra për të vendosur nëse ligji është apo jo në përputhje me të drejtën ndërkombëtare.

Një tjetër shqetësim i organizatës është se formulimi i gjerë mund të çojë në interpretime të paparashikueshme në të ardhmen. Nguyen përmendi rastet kur akuza për sabotim është përdorur kundër aktivistëve të klimës, duke paralajmëruar se është e vështirë të parashikohet se si mund të zgjerohet më tej përdorimi i ligjit.

Fillimisht, edhe Partia Socialdemokrate ishte kundër propozimit. Zëdhënësja e partisë, Ida Karkiainen, kishte deklaruar se termi “interesat jetike të Suedisë” ishte shumë i paqartë.

Megjithatë, në janar të këtij viti partia ndryshoi qëndrim dhe vendosi ta mbështesë propozimin.

Sipas Karkiainen, arsyeja kryesore ishte përshkallëzimi i dhunës nga krimi i organizuar dhe fakti që disa persona me shtetësi suedeze dhe një shtetësi tjetër drejtojnë veprimtari kriminale kundër Suedisë ndërsa ndodhen jashtë vendit.

Ajo tha se Socialdemokratët kishin propozuar fillimisht një listë të qartë krimesh që do të çonin në heqjen e shtetësisë, por qeveria zgjodhi formulimin më të gjerë për interesat jetike të shtetit.

Megjithatë, sipas saj, qeveria ka sqaruar më mirë kuptimin e këtij termi dhe ka treguar se kufijtë përcaktohen nga konventat ndërkombëtare.

Karkiainen tha se përvoja e vendeve të tjera tregon se vetëm fakti që dikush është pjesë e një bande kriminale nuk mjafton për t’i hequr shtetësinë. Duhet që personi të ketë kryer veprime aq të rënda sa të kenë dëmtuar interesat e shtetit.

Ajo shtoi se çdo qeveri e ardhshme do të jetë e detyruar të respektojë konventat ndërkombëtare.

Nga ana tjetër, Jenny Nguyen nuk ndan të njëjtin optimizëm. Ajo tha se nuk ka garanci që ligji nuk do të zbatohet më gjerësisht në të ardhmen, sidomos në një kohë kur sistemi penal suedez po ndryshon dhe po shtohen veprat që konsiderohen të dënueshme.

Karkiainen pranoi se ligji mund të mos ketë ndikim të madh praktik ndaj drejtuesve të bandave kriminale që ndodhen jashtë Suedisë, pasi ata zakonisht nuk kthehen në vend për shkak të rrezikut të arrestimit.

Megjithatë, ajo theksoi se rëndësia kryesore e ligjit është simbolike.

“Suedia po dërgon mesazhin se nuk je më i mirëpritur në vendin tonë nëse ke kryer krime kaq të rënda kundër shtetit”, tha ajo.

Në Norvegji, Danimarkë dhe Finlandë ekzistojnë tashmë ligje që lejojnë heqjen e shtetësisë, por sipas Anita Linder kriteret atje janë më të kufizuara. Danimarka ka rregulla më të gjera se Norvegjia dhe Finlanda, por përsëri më të qarta se propozimi suedez.

Qeveria suedeze ka përmendur shifrën prej 1.400 personash, të cilët sipas policisë janë aktivë në rrjete kriminale dhe kanë shtetësi të dyfishtë.

Megjithatë, Anita Linder nuk beson se ligji do të prekë një numër kaq të madh njerëzish. Sipas vlerësimeve të komisionit, rastet mund të jenë mes 100 dhe 300 në vit. Në vendet e tjera nordike bëhet fjalë vetëm për disa raste në vit.

Ajo kujtoi gjithashtu se edhe nëse një person humbet shtetësinë suedeze, mund të ketë pengesa ligjore për dëbimin e tij, nëse në vendin tjetër rrezikon torturë, përndjekje ose trajtim çnjerëzor.

Civil Rights Defenders vlerëson se numri i personave që do të preken do të jetë i kufizuar, por pasojat për ta do të jenë shumë të rënda.

Organizata kritikon gjithashtu mungesën e provave që tregojnë se ligji do të arrijë qëllimin e tij.

Sipas Jenny Nguyen, qeveria pretendon se rrjetet kriminale kërcënojnë interesat jetike të Suedisë dhe se ligji mund të ketë efekt parandalues, por nuk ka paraqitur prova konkrete që mbështesin këtë pretendim.

Një tjetër kritikë lidhet me mungesën e një përkufizimi të qartë juridik për termin “rrjet kriminal”.

Nguyen përmendi një rast në Göteborg, ku policia klasifikoi një rrjet tifozësh sportivë si rrjet kriminal, duke argumentuar se kjo tregon se kufijtë e këtij koncepti mund të zgjerohen me kalimin e kohës.

Kritika kryesore e Civil Rights Defenders është se ligji krijon në praktikë dy kategori qytetarësh: ata që kanë vetëm shtetësi suedeze dhe nuk mund ta humbasin atë, dhe ata që kanë shtetësi të dyfishtë dhe mund të privohen prej saj.

Sipas organizatës, kjo krijon pabarazi dhe prek kryesisht personat me prejardhje të huaj.

Socialdemokratët nuk pajtohen me këtë argument. Sipas Ida Karkiainen, shumica e qytetarëve nuk e kuptojnë pse një person me shtetësi të dyfishtë duhet të vazhdojë të mbajë shtetësinë suedeze nëse ka kryer krime shumë të rënda kundër shtetit suedez dhe ka dëmtuar interesat e vendit.

Burimi: Dagensarena

Link: https://www.dagensarena.se/innehall/lagliga-fragetecken-kring-att-aterkalla-medborgarskap/