Grevat e mëdha u sollën danezëve javë më të shkurtër pune dhe pushime më të gjata

Danezët punojnë 37 orë në javë, kanë më shumë pushime dhe paga rreth 20% më të larta se suedezët. Si arritën këto kushte dhe a mund të bëhet e njëjta gjë edhe në Suedi?

Danezët kanë arritur, përmes grevave dhe konflikteve të mëdha në tregun e punës, të shkurtojnë javën e punës dhe të zgjasin pushimet. Pagat e tyre janë gjithashtu më të larta se në Suedi.

Por si mund të arrijnë suedezët kushte po aq të mira?

“Punëmarrësit duhet të ushtrojnë presion të madh mbi punëdhënësit dhe politikanët që të realizohet një ndryshim”, thotë studiuesi i tregut të punës Søren Kaj Andersen.

Nga 40 në 37 orë punë në javë

Në Danimarkë, java e punës është 37 orë që nga vitet 1980. Në atë kohë, vendi kaloi një krizë të thellë ekonomike dhe papunësia ishte e lartë.

Pagat u rritën shpejt, por inflacioni, i cili në disa periudha arriti në shifra dyshifrore, bëri që danezët të mos bëheshin më të pasur.

“Ky dhjetëvjeçar quhet ‘vitet e varfra të tetëdhjetës’”, thotë Søren Kaj Andersen.

Në gjuhën daneze, numri “tetëdhjetë” thuhet “firs”.

Qeveria e djathtë e Danimarkës donte të ulte inflacionin dhe ritmin e rritjes së pagave.

Në vitin 1985, LO, organizata kryesore sindikale daneze, kërkoi që java e punës të shkurtohej nga 40 në 35 orë, pa ulur pagat.

Kërkesa shkaktoi një konflikt të madh. Rreth 300 mijë punëtorë hynë në grevë.

Søren Kaj Andersen, docent në Universitetin e Kopenhagës, tregon se ndërmjetësuesit paraqitën një propozim që plotësonte vetëm një pjesë të kërkesave të sindikatave.

Por qeveria ndërhyri dhe paraqiti një projektligj më pak të favorshëm për punëtorët.

Si rezultat, java e punës u shkurtua nga 40 në 39 orë.

Më pas erdhi java 37-orëshe

Disa vite më vonë, sindikatat dhe punëdhënësit e sektorit industrial arritën marrëveshje kolektive.

Sipas marrëveshjes, gjatë një periudhe katërvjeçare, java e punës u shkurtua nga 39 në 37 orë, ndërsa punëtorët vazhduan të merrnin pagë të plotë.

Java 37-orëshe u përhap shpejt në të gjithë tregun danez të punës. Ajo u zbatua edhe në sektorin publik, ku pushimi i drekës ishte tashmë i paguar.

Në vitin 1987, sindikatat, punëdhënësit dhe shteti arritën një marrëveshje tjetër. Një pjesë e parave që mund të përdoreshin për rritjen e pagave u drejtua për kontributet e pensionit.

Kjo ndihmoi në uljen e ritmit të rritjes së pagave dhe, në planin afatgjatë, ekonomia e Danimarkës u bë më e qëndrueshme.

Greva e vitit 1998 solli javën e gjashtë të pushimeve

Që nga viti 1990, sindikatat daneze nuk kanë luftuar më për shkurtimin e javës së punës.

Por në vitin 1998 ndodhi një tjetër konflikt i madh. Rreth 400 mijë punonjës të sektorit privat hynë në grevë për të kërkuar pushime më të gjata.

Brenda pak vitesh, në shumicën e marrëveshjeve kolektive u vendos edhe java e gjashtë e pushimeve.

Një pagë mujore shtesë për pagë, pension ose pushime

Gjatë 20 viteve të fundit është zhvilluar edhe një përfitim tjetër, kryesisht për punonjësit e sektorit privat.

Sistemi i ngjan llogarive suedeze të orarit të punës, por në Danimarkë është më bujar dhe më fleksibël për punonjësit.

Kontributet në këto llogari, të quajtura “fritvalgskontoer”, do të rriten gjatë viteve të ardhshme deri në 11% të të ardhurave të një punonjësi.

Kjo është e barabartë me rreth një pagë mujore shtesë në vit.

Punonjësi mund të zgjedhë nëse do ta përdorë këtë shumë si pagë, për pension ose për të marrë më shumë ditë pushimi.

“Është e mundur që një person të blejë vetë pak më shumë liri. Por punëdhënësit nuk duan që oferta e përgjithshme e fuqisë punëtore të ulet shumë”, thotë Søren Kaj Andersen.

Danimarka ka mungesë punëtorësh

Sot, mungesa e fuqisë punëtore është një problem i madh në Danimarkë. Papunësia është nën 3% dhe numri i njerëzve në punë është në nivel rekord.

Kjo lidhet kryesisht me dy arsye.

Së pari, në Danimarkë punojnë shumë të huaj. Ata bëjnë punë më të thjeshta në transport, restorante dhe sektorin e kujdesit. Por të huajt punojnë edhe në profesione të specializuara, si inxhinierë dhe biokimistë.

Së dyti, shumë danezë vazhdojnë të punojnë deri në mosha gjithnjë e më të mëdha.

Mosha e pensionit sot është 67 vjeç. Për personat e lindur pas vitit 1970, mosha e pensionit do të jetë 70 vjeç, nëse vendimet aktuale nuk ndryshohen.

“Çështja e pensioneve ishte një temë e rëndësishme gjatë negociatave rekord të gjata për formimin e qeverisë pas zgjedhjeve parlamentare të marsit”, tregon Søren Kaj Andersen.

Pagat në Danimarkë janë rreth 20% më të larta

Sipas OECD-së, paga mesatare në Danimarkë është rreth 20% më e lartë se në Suedi, nëse merret parasysh edhe se sa mund të blesh me paratë.

Për suedezët që jetojnë në Suedi, por punojnë në Danimarkë dhe marrin pagë në valutën daneze, diferenca mund të jetë edhe më e madhe për shkak të kursit të këmbimit.

Kjo do të thotë se një suedez që kërkon punë në anën tjetër të ngushticës së Öresundit mund të ketë tri arsye për të zgjedhur Danimarkën: pagë më të lartë, javë pune më të shkurtër dhe pushime më të gjata.

Sipas Søren Kaj Andersen, nuk ka një arsye të vetme që shpjegon pse Suedia dhe Danimarka janë zhvilluar kaq ndryshe.

Por ai beson se sindikatat suedeze mund të kenë nevojë për më shumë mobilizim nëse duan të arrijnë një shkurtim të përgjithshëm të orarit të punës.

“Një faktor i rëndësishëm është mobilizimi. Punëmarrësit duhet të ushtrojnë presion të madh mbi punëdhënësit dhe politikanët që të realizohet një ndryshim”, thotë ai.

Në Suedi nuk ka pasur greva të mëdha prej dekadash

Si java më e shkurtër e punës, ashtu edhe pushimet më të gjata u vendosën në Danimarkë pas konflikteve të mëdha, ku qindra mijëra punëtorë hynë në grevë.

Në Suedi, ku tregu i punës është tradicionalisht më paqësor, konflikte të tilla të mëdha nuk kanë ndodhur prej disa dekadash.

Edhe nëse anëtarët e LO-së do të ishin të gatshëm të hynin në grevë për një javë më të shkurtër pune, ata nuk duket se mund të bashkohen me sindikatat që përfaqësojnë punonjësit administrativë dhe akademikët.

PTK-ja, që mbledh këto sindikata, nuk dëshiron, ndryshe nga LO-ja, që të zhvillohen negociata qendrore për shkurtimin e orarit të punës.

Sipas Søren Kaj Andersen, edhe politika luan një rol të rëndësishëm në këtë çështje. Por ky dimension politik aktualisht nuk është shumë i pranishëm në Suedi.

Drejtuesit e LO-së kanë theksuar se duan ta zgjidhin çështjen e shkurtimit të orarit të punës pa ndërhyrje politike.

Suedia humbi mundësinë e artë gjatë krizës së viteve 1990

Gazetari dhe shkrimtari Tommy Öberg është bashkautor i një raporti për orarin e punës në vendet fqinje të Suedisë.

Ai thotë se në të gjitha vendet e studiuara, vendimet për shkurtimin e orarit të punës janë paraprirë nga konflikte të mëdha.

Sipas tij, një situatë e tillë sot duket shumë e largët në Suedi.

“Këtu aftësia për të hyrë në konflikte është disi e ndryshkur”, thotë Tommy Öberg.

Sipas tij, koha më e mirë për të shkurtuar orarin e punës në Suedi do të kishte qenë gjatë krizës ekonomike të viteve 1990.

Në atë kohë, Suedia kishte nevojë të ulte inflacionin dhe ritmin e rritjes së pagave, njësoj si Danimarka gjatë krizës së viteve 1980.

Por, pavarësisht përvojës së Danimarkës, në Suedi nuk u diskutua për shkurtimin e orarit të punës.

“Është e vështirë të kuptosh pse”, thotë Tommy Öberg.

Sot, sipas tij, kushtet për shkurtimin e orarit të punës në Suedi janë shumë më të vështira.

Megjithatë, ai beson se edhe suedezët një ditë do të punojnë më pak.

“Orari i punës me siguri do të shkurtohet edhe tek ne. Por nuk e di se si do të ndodhë dhe kjo do të marrë kohë”, thotë Tommy Öberg.

Burimi:Arbete.se

Link:https://arbetet.se/2026/07/22/stora-strejker-gav-danskarna-kortare-arbetstid/